Case Study: Video mô tả việc test trang QHT với người dùng

3 phút

Trong bài này mình sẽ demo một phần việc test trang web và lắng nghe ý kiến phản hồi của người dùng. Từ chuyên môn gọi là Usability Testing. Có rất nhiều tên gọi khác nhau khi mô tả phương pháp này: Test với người dùng cuối, Test độ khả dụng của trang web.

Trong môi trường học thuật thì chúng ta sẽ dễ có các kiến thức điển hình: phải có phòng lab, có kính cách âm. Phía người dùng sẽ không thể thấy những gì chúng ta đang làm (ghi hình thao tác). Nếu có điều kiện và tiền bạc thì chúng ta hoàn toàn có thể sử dụng phương pháp đó, cái mức giá phải bỏ ra để trang trải không hề rẻ, nếu không nói là quá chua.

Những câu hỏi trong video dưới đây thoạt nhìn rất đơn giản (chỉ gồm 3 câu, không phải bản full) nhưng đã được thiết kế phù hợp với từng thể loại trang web. Vì mình lấy trang blog của mình làm ví dụ luôn nên có thể có lúc người dùng trong video sẽ góp ý theo cách họ nhìn nhận (không phải trang web tiếng Anh).

Tuy không thể demo toàn bộ một ví dụ web hoàn hảo cho bạn xem được nhưng ít ra video này cũng sẽ giúp bạn hình dung việc test, lắng nghe ý kiến người dùng, và quan trọng là bước cuối cùng phân tích thông tin bạn có như thế nào. Mời bạn xem video trước khi đọc tiếp nội dung bên dưới.

 

Ấn tượng đầu tiên của bạn là gì?

Một hôm mình nhìn lại phần hiển thị trang chủ hiện tại và thấy gì đó xấu xấu, cảm giác hơi chán chán xuất hiện, không rõ có phải vì cái màu cam (màu hiển thị đối với các bài được đính nằm trên top trang) hay do cái hình đại diện nữa. Thế là mình thử.

Người trong video trả lời thật bất ngờ: gây ấn tượng đầu tiên là cái  hình phụ nữ  – hình đại diện của bài viết nằm ngay đầu trang. Có một điểm chú ý ở đây: người dùng nói đây không phải là trang tiếng Anh, điều đó có nghĩa rằng các tiêu đề in đậm của các bài dưới mang lại hiệu ứng thị giác như nhau.

Vậy thì phần còn lại thuộc về đối tượng xem: nếu là những người đọc tiếng Việt thì sẽ mau chóng nắm được mục đích của trang này – thông qua các câu tiêu đề. Còn đối với người nói tiếng Anh như người trong video thì họ bị gây ấn tượng bởi hình ảnh trước. Ở đây mình để hình thứ 2 là hình nền đen có vẽ chiếc mô tô đang chạy, có một vệt kéo dài. Kéo xuống nữa là hình cảnh đánh nhau của biệt đội Avengers. Người dùng có kéo lên kéo xuống trang và phần ấn tượng nhất là hình phụ nữ cười. Cho dù hình ảnh đó được đặt vào với mục đích ngẫu nhiên là cho đỡ cảm giác chán.

Vài điều áp dụng và suy ngẫm:

  • Khả năng người dùng bị hấp dẫn bởi hình ảnh có con người trong đó. Đặc biệt là có cảm xúc (cười, khóc, vui, buồn, giận dữ, vân vân).
  • Hình vector chỉ nên sử dụng một cách có mục đích.

Bạn muốn làm gì đầu tiên?

Có thể do trang mình viết Anh Việt lẫn lộn đan xen nên điều khiến người dùng muốn làm đầu tiên là click vào logo, dòng chữ QHT’s Blog bên góc trên cùng bên trái. Người này nói rằng muốn click vào chỗ đó để biết kết quả thế nào.

Chỗ này cũng không có gì nhiều để phân tích, phần menu thì đa phần người dùng sẽ tìm cách khám phá sau, nếu là lần đầu tiên họ vào một trang web và cảm thấy chưa thích nghi kịp. Vì đây chỉ là một trang blog đơn thuần nên các hành động click xem bài viết là như nhau. Có thể vì thế mà câu hỏi 2 này mang tính hướng dẫn người dùng hơn là muốn test xem họ cần tìm thông tin gì cụ thể.

Rất may là chỗ QHT’s Blog đủ to và đủ độ nhấn. Việc người dùng click vào logo góc trái là việc họ hay làm lâu nay, trong trường hợp họ không hiểu gì hết từ lúc đầu thì khả năng họ click vào chỗ đó là chấp nhận được.

Vài điều áp dụng và suy ngẫm:

  • Logo hoặc slogan/tagline hoặc câu chữ nào cần thể hiện vừa đủ để có thể khiến người dùng ghi nhớ đến thương hiệu của mình?
  • Tỷ lệ (không gian, cách bố trí, trọng lượng về mặt nhận thức hình ảnh) giữa menu (chính, phụ) và logo cần tối ưu như thế nào để có thể bổ trợ việc nhận diện thương hiệu?

Cái gì trên trang web này bạn đánh giá là xuất sắc nhất?

Câu trả lời là đẹp, dễ đọc, dễ dàng thao tác, nhận diện thông tin. Gây ấn tượng với người trong video điển hình là khu vực hình đại diện của bài viết (được chia tỷ lệ 50/50 với phần chữ còn lại).

Rõ ràng với một blog cá nhân đơn thuần thì tiêu chí đọc là tiêu chí hàng đầu. Tuy người dùng này không thể biết mục đích của trang này nhanh chóng (do tiếng Việt) nhưng về nhận thức và trạng thái tâm lý thì họ vẫn buộc phải nói tới những điều thuận tiện khiến họ có thể thoải mái duyệt trang. Xin nhấn mạnh ở đây từ duyệt trang web.

Vài điều áp dụng và suy ngẫm:

  • Yếu tố dễ đọc, dễ hiểu là một trong những tiêu chí quan trọng của web. Tuy bạn có thể lập ra các mục tiêu khác nhau của trang nhưng vẫn có những yếu tố nhất định thuộc về phần con người. Đọc là một trong những yếu tố đó.
  • Khi người ta cảm thấy thoải mái tự do duyệt trang web của bạn, bạn sẽ dễ dàng hướng người ta đến các mục tiêu cụ thể hơn (bán hàng, download một file nào đó, điền form đăng ký, vân vân…)

Hướng mở rộng

Tất cả những điều trên bạn có thể dễ dàng tìm trong các sách dạy thiết kế, dạy làm web. Ở đây một video ngắn ngủi thế này không thể khiến cho bạn thành công hay giỏi ngay chỉ sau 1 đêm. Mục đích của bài case study muốn hướng bạn tới một ví dụ trực quan, một tình huống làm việc khoa học và có phương pháp cụ thể. Từ đó bạn có thể tìm tòi và xây dựng nên cho mình một cách nhìn đúng đắn về thế nào là làm web thật sự.

Chi phí luôn là một vấn đề đau đầu khi tiến hành các phương pháp này. Nếu tiền không phải là vấn đề thì hẳn là mình đã chuyển sang nghề làm tester cho khoẻ. Nhưng sự thật thì giá cho một lần triển khai việc test này không phải công ty nào cũng kham được, do họ cần phải cân đối tài chính cho các hoạt động trọng điểm khác. Điều này hết sức bình thường. Đó là lúc chúng ta thực hiện việc đầu tư có trọng điểm về con người, về trình độ.

Sẽ tốt hơn nếu bạn có nhiều kinh nghiệm trong lúc làm việc, kể cả lúc bạn nghĩ bạn thất bại khi nhiều người chê web của bạn xấu, doanh thu sản phẩm không đạt kỳ vọng đề ra. Lúc này chính bạn phải có niềm tin vào phương pháp làm việc của mình.

Bởi lẽ con người là con người, không thể nào thoát ra được những gì đã tồn tại hàng trăm năm nay. Việc của bạn là tìm cách ra cho được cách nào đúng nhất mà thôi.

Quoc Huy Tran Written by:

I do digital product management. I grew up in Danang and moved to Ho Chi Minh City in 2003 where I've enjoyed the tech/startup scene since. I'm a minimalist in lifestyle. I'm passionate about technology, startups, design, football and basketball. For now I focus on building Web App/App products. I have 6+ years of tech startup experience and believe in the MVP approach of shipping early and often.